Thema's

Gender en heteronorm

Sekseverschillen zijn biologisch: vrouwen hebben een ander lichaam dan mannen. Maar verschillen tussen mannen en vrouwen zijn niet alleen biologisch. Ze krijgen ook invulling in onze opvoeding en cultuur, in onze socialisatie. Dat sociale aspect van het sekseverschil wordt ook wel 'gender' genoemd.

Van kinds af aan leren we thuis, op school en via de media wat 'vrouwelijk' en 'mannelijk' is. Meisjes wordt (bewust of onbewust) geleerd netjes, aardig en niet te brutaal te zijn en te zorgen voor anderen. Bij jongens wordt ruiger gedrag getolereerd, en soms zelfs als een teken van mannelijkheid opgevat. Met speelgoed, kleding en kapsels maken we onderscheid tussen meisjes en jongens vanaf hun geboorte. Het biologische feit dat vrouwen kinderen kunnen krijgen, heeft de invulling gekregen dat veel vrouwen meer voor het gezin zorgen en mannen veelal kostwinner zijn. Al deze invullingen van sekse worden ook wel met de Engelse term 'gender' aangeduid.

Wat we verstaan onder vrouwelijkheid en mannelijkheid verandert door de eeuwen heen en is verschillend per (sub)cultuur. Vrouwelijkheid is wel altijd minder gewaardeerd dan mannelijkheid.  Vrouwen worden minder betaald dan mannen en zorg heeft minder status dan technologie bijvoorbeeld. Ook op het romantische en seksuele vlak hebben mannelijkheid en vrouwelijkheid betekenis. Vrouwen worden vaak grootgebracht met het idee dat ze later met een man trouwen. Thuis, op school en op televisie gaat men er vanuit dat meiden op jongens vallen en andersom: de heteronorm. Volgens deze norm trekken mannen en vrouwen elkaar van nature aan, vullen ze elkaar aan en is heteroseks de enige (goede) manier om invulling te geven aan seksualiteit.

Voor verliefdheden, relaties en seksualiteit tussen man en vrouw zijn de paden gebaand. Juist deze gebaande paden zorgen ervoor dat je je onbegrepen, alleen en raar kunt voelen, als je niets voor jongens voelt, of naast jongens meiden ook spannend vindt. De drempel om erover te praten, is juist door die heteronorm vaak hoog. Je wilt niet dat je gevoelens voor vrouwen als probleem worden gezien en daarom houd je liever je mond erover als je er zelf mee worstelt. Je schaamt je misschien voor je gevoel, of je bent bang dat je zult worden afgewezen door je omgeving. Het gevoel een uitzondering te zijn, kan ervoor zorgen dat je je juist extra stoer en onafhankelijk opstelt. Maar door problemen en onzekerheden voor jezelf te houden, maak je het jezelf eigenlijk nog moeilijker. Het is daarom goed om wél te praten over de dingen die voor jou belangrijk zijn. Je hebt dan veel aan goede vrienden en vriendinnen, vrouwen die ook lesbisch zijn en positieve rolmodellen. Mannelijkheid en vrouwelijkheid: je moet je ertoe verhouden. Lees hier meer over meer een jongen?  Lees hier meer over transgender.

Elly de Waard: 'Misschien is een van de basisverschillen wel dat mannen 'actief' zijn en vrouwen 'passief'. Zo zijn we geprogrammeerd. Een vrouw gaat ervan uit dat ze wordt bekeken. Je moet leren om zelf te kijken. Dat is een innerlijke strijd die je leven lang duurt ' ook voor mij. [XL, 2002-3, p. 23]

Geertje: 'Ik ben een vrouw, hoewel ik me in veel opzichten niet vrouwelijk voel. Tegenover mannen gedraag ik me niet als vrouw, maar meer als een vriend of een broer. Als er gevochten moet worden of geconcurreerd, doe ik net zo hard mee. Met mannen voel ik me kameraden. Ik word wel eens gekscherend 'jongen' of 'jongetje' genoemd. Dat vind ik leuk. [Man of vrouw, min of meer, p. 103]