Thema's

Lesbische geschiedenis

Er zijn altijd vrouwen geweest die van vrouwen hielden, hoewel die zich niet 'lesbisch' noemden. Langzaamaan werd de damesliefde bekender en uiteindelijk, meer geaccepteerd.

In onze westerse cultuur wordt seksualiteit gezien als een deel van je identiteit: je bent lesbisch, bi of hetero. Dat is nieuw, en gaat niet altijd op voor andere culturen. Van oudsher hebben vrouwen seks met elkaar. In Europa zijn alleen overleveringen van mannelijke schrijvers terug te vinden: zij benoemden het met termen uit de klassieke oudheid: tribade, van het Griekse woord voor wrijven, sapphisch (naar de dichteres Sappho) of urninde (naar de God Uranus).

Uit de achttiende eeuw kennen we de romantische vriendschappen van intellectuele vrouwen waar vaak een groot verlangen uit sprak. Of de vrouwen ook daadwerkelijk seks met elkaar hadden is niet bekend. Over deze romantiek zijn teksten van de vrouwen zelf terug te vinden, bijvoorbeeld van de schrijfsters Betje Wolff en Aagje Deken. Onderlinge seksuele relaties van vrouwen uit de volksklasse worden beschreven door dokters en juristen. Zij noemen dit 'lollepotterij', waar ons huidige woord 'pot' vandaan komt, en vinden het een zonde. Een lollepot was letterlijk een kleine pot, met een gloeiend kooltje erin. Vrouwen zetten deze pot als verwarming onder hun rok.

Het woord 'homoseksualiteit' wordt in 1869 voor het eerst gebruikt door de Oostenrijks-Hongaarse schrijver Karl Maria Kertbeny. Vanaf 1900 komt de term naar Nederland, in het begin vooral in de medische wetenschap. Die beschouwt homoseksualiteit als ziekte en richt zich voornamelijk op mannen. In 1911 verandert de Nederlandse wet: vanaf dat moment is homoseksueel contact tussen een volwassene en een minderjarige verboden. Dit artikel 248bis is pas in 1971 uit de wet gehaald. In tegenstelling tot in de landen om ons heen gold deze wet in Nederland ook voor vrouwen. In de handhaving van deze wet en in de protesten ertegen zijn vrouwen echter minder zichtbaar dan mannen.

In 1928 verschijnt de roman The Well of Loneliness van de Britse schrijfster Radclyffe Hall, in het Nederlands vertaald als De bron van eenzaamheid. Veel lesbische vrouwen herkennen zich in de hoofdpersoon Stephen Gordon. Zij pleegt aan het einde zelfmoord en pleit op haar sterfbed voor het recht op een menswaardig bestaan voor mensen zoals zij. Het eenzame en buitengesloten beeld van lesbische vrouwen is lang blijven bestaan. Ook romans van Andreas Burnier en Anna Blaman komt het naar voren.

Homoseksualiteit is lange tijd bekeken volgens een hetero-patroon: de een was de meer mannelijke partner, de butch, en de ander was meer vrouwelijk, de femme. De butch was de echte homoseksueel; zij was het meest zichtbaar en kon niet anders. Sommige vrouwen leefden en leven nog altijd volgens deze rolverdeling. Tegelijkertijd waren er ook veel vrouwen die niet kozen voor een expliciet lesbisch leven, minder zichtbaar waren of een dubbelleven leiden. Veel oudere lesbische vrouwen zijn - opgegroeid in een tijd dat je beter kon zwijgen over je lesbisch zijn - nog steeds onzichtbaar en op hun hoede.

Door de vrouwenbeweging is homoseksualiteit minder taboe. De opvatting dat homoseksualiteit een zonde of een ziekte zou zijn, verdween. Tegelijkertijd werden vrouwen in butch-femme relaties niet gewaardeerd: alles wat 'mannelijk' was, was verdacht. In de jaren zestig en zeventig ontstaat er een bloeiende lesbische cultuur. Kroegen, praatgroepen, tijdschriften en culturele clubs schieten als paddenstoelen uit de grond. Het woord 'pot', ooit een scheldwoord, wordt een geuzennaam. Vanaf de jaren tachtig eisen zwarte lesbo's hun plaats op in de vrouwenscene. De boeken van onder andere Astrid Roemer en het ontstaan van de actiegroep Sister Outsider zijn daar het bewijs van. Ook ontstaat er in de kraakbeweging een lesbisch anarchistische subcultuur, waar sommige vrouwen zich thuis voelen. In de jaren negentig verandert de wet ten gunste van homoseksuele mannen en vrouwen. Discriminatie wordt verboden en het huwelijk wordt langzaamaan via partnerschapsregistratie opengesteld. De positie van lesbische vrouwen en homomannen is daarmee veel verbeterd. Dat betekent natuurlijk niet dat er geen meer discriminatie bestaat!